सह आयुक्त श्री दत्तात्रय गणपत लांघी : संघर्षातून घडलेला लोकाभिमुख प्रशासकीय अधिकारी | प्रेरणादायी जीवनप्रवास

ध्येय, धाडस आणि कर्तव्यनिष्ठेचा प्रेरणादायी प्रवास

प्रशासकीय सेवेत कार्यरत असलेले

अधिकारी हे केवळ शासन आणि जनता यांच्यातील दुवा नसतात, तर ते समाजपरिवर्तनाचे प्रभावी शिल्पकार असतात. 

त्यांच्या निर्णयक्षमतेवर, प्रामाणिकपणावर आणि लोकहिताच्या दृष्टीकोनावर हजारो-लाखो नागरिकांचे भविष्य अवलंबून असते. अशा कर्तव्यनिष्ठ, निर्भीड, लोकाभिमुख आणि संवेदनशील अधिकाऱ्यांमध्ये सह आयुक्त श्री दत्तात्रय गणपत लांघी यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते.

पुणे जिल्ह्यातील खेड तालुक्यातील दुर्गम आदिवासी भागातील एका सर्वसामान्य कुटुंबातून सुरू झालेला त्यांचा जीवनप्रवास आज सांगली जिल्हाधिकारी कार्यालयातील सह आयुक्त या उच्च पदापर्यंत पोहोचला आहे. कठोर परिश्रम, अथक जिद्द, चिकाटी, प्रामाणिकपणा आणि उच्च नैतिक मूल्यांच्या बळावर त्यांनी प्रत्येक टप्प्यावर यश संपादन केले. आज ते महाराष्ट्रातील कर्तव्यदक्ष आणि लोकाभिमुख प्रशासकीय अधिकाऱ्यांपैकी एक म्हणून ओळखले जातात.

बालपण, ग्रामीण संस्कार आणि शिक्षण

श्री दत्तात्रय गणपत लांघी यांचा जन्म २ जानेवारी १९७२ रोजी पुणे जिल्ह्यातील खेड तालुक्यातील डेहणे या निसर्गरम्य आणि आदिवासीबहुल गावात झाला. अत्यंत साध्या आणि कष्टकरी कुटुंबात त्यांचे बालपण गेले. ग्रामीण जीवनातील संघर्ष, श्रमसंस्कार आणि सामाजिक जाणिवा याच वातावरणात त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची जडणघडण झाली.

त्यांचे प्राथमिक शिक्षण डेहणे येथील जिल्हा परिषद शाळेत झाले. त्यानंतर त्यांनी दहावीपर्यंतचे शिक्षण शिवाजी विद्यालय, डेहणे येथे पूर्ण केले. उच्च माध्यमिक शिक्षणासाठी त्यांनी कर्मवीर भाऊराव पाटील ज्युनिअर कॉलेज, वाडा येथे प्रवेश घेतला. पुढे उच्च शिक्षणासाठी पुण्याची वाट धरत त्यांनी नेस वाडिया महाविद्यालय, पुणे येथून पदवी शिक्षण पूर्ण केले.

संघर्षाचा काळ आणि भावाची साथ

महाविद्यालयीन शिक्षण सुरू असतानाच त्यांच्या आयुष्यात मोठे दुःख आले. त्यांच्या वडिलांचे अकाली निधन झाले आणि कुटुंबावर दुःखाचा व आर्थिक संकटांचा डोंगर कोसळला. अशा कठीण परिस्थितीत अनेकांची स्वप्ने अपुरी राहतात; मात्र दत्तात्रय लांघी यांनी परिस्थितीपुढे हार मानली नाही.

या संघर्षमय काळात त्यांचे थोरले बंधू श्री एकनाथ गणपत लांघी हे त्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहिले. आपल्या धाकट्या भावाने मोठा प्रशासकीय अधिकारी व्हावा, हे स्वप्न त्यांनी उराशी बाळगले. आर्थिक अडचणींची पर्वा न करता त्यांनी दत्तात्रय यांना मुंबईला पाठवले आणि स्पर्धा परीक्षेच्या अभ्यासासाठी आवश्यक ते सर्व सहकार्य केले. या भावंडांमधील नात्यानेच पुढे एका यशस्वी प्रशासकीय अधिकाऱ्याची घडण झाली.

स्पर्धा परीक्षांचा प्रवास आणि धाडसी निर्णय

मुंबईमध्ये राहून त्यांनी महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) स्पर्धा परीक्षेची तयारी सुरू केली. याच काळात त्यांना प्राथमिक शिक्षक म्हणून शासनाकडून नियुक्तीपत्र प्राप्त झाले. सर्वसामान्य कुटुंबातील युवकासाठी ही नोकरी म्हणजे मोठी आर्थिक सुरक्षितता होती.

परंतु त्यांच्या डोळ्यांसमोर एक मोठे ध्येय होते. त्यांनी अत्यंत धाडसाने ही नोकरी स्वीकारली नाही आणि स्पर्धा परीक्षेच्या तयारीत स्वतःला पूर्णपणे झोकून दिले. हा निर्णय त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि दूरदृष्टीचा ठरला.

सेवेची सुरुवात आणि यशाची पायरी

आर्थिक गरज लक्षात घेऊन त्यांनी काही काळ पुणे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक, घोडेगाव शाखेत सेवा बजावली. या काळात कै. राणू आंबेकर साहेब यांनी त्यांना राहण्याची व्यवस्था आणि अभ्यासासाठी आवश्यक ते सहकार्य केले. त्यांच्या या मदतीमुळे लांघी साहेबांना स्पर्धा परीक्षेच्या तयारीसाठी अनुकूल वातावरण मिळाले.

यानंतर त्यांची पंचायत समिती, वेल्हे येथे विस्तार अधिकारी (पंचायत) म्हणून निवड झाली.

पुढे महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगामार्फत त्यांची भाषा संचालनालय, मंत्रालय, मुंबई येथे अनुवादक म्हणून नियुक्ती झाली.

परंतु त्यांनी येथेही समाधान मानले नाही. अधिक मोठ्या ध्येयाने प्रेरित होऊन त्यांनी पुन्हा स्पर्धा परीक्षा दिली आणि अमरावती जिल्ह्यातील धामणगाव रेल्वे नगरपालिका येथे मुख्याधिकारी (वर्ग-२) म्हणून निवड झाली. त्यांच्या प्रशासकीय कारकिर्दीची ही खरी सुरुवात होती.

लोकाभिमुख आणि निर्भीड प्रशासक

मुख्याधिकारी म्हणून कार्यरत असताना त्यांनी अनेक शहरांमध्ये विकासकामांना गती दिली. नियमांशी कोणतीही तडजोड न करणे, कायद्याची काटेकोर अंमलबजावणी करणे आणि जनहिताला सर्वोच्च प्राधान्य देणे, ही त्यांच्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये होती.

आळंदी नगरपालिका

तीर्थक्षेत्र आळंदी येथे त्यांनी प्रशासन, लोकप्रतिनिधी आणि नागरिक यांच्यात उत्कृष्ट समन्वय साधला. विकासकामांना गती देत लोकाभिमुख प्रशासनाचा आदर्श निर्माण केला. संत ज्ञानेश्वर महाराज पालखी मार्ग विकसित केला.साखरे महाराज मठ परिसर सुधारणा करण्यात आली. 

१० वर्ष रखडलेल्या पालखी मार्गाचे रस्ता रुंदीकरण करण्यात आले. साधक आश्रमाकडे जाणाऱ्या रस्त्याचा किचकट प्रश्न सोडवला. आणि हा रस्ता तयार केला यासाठी महत्त्वाचे मध्यस्थी करण्याचे काम लांघी साहेबांमुळे झाले.

दौंड आणि इंदापूर नगरपालिका

या दोन्ही नगरपालिकांमध्ये त्यांनी शहरातील बेकायदेशीर अतिक्रमणांविरोधात कठोर मोहीम राबवली. अनेक राजकीय आणि सामाजिक दबावांना सामोरे जावे लागले; तरीही त्यांनी कोणत्याही दबावाला बळी न पडता कायद्याच्या चौकटीत राहून शहरातील सार्वजनिक रस्ते आणि जागा अतिक्रमणमुक्त केल्या. 

शहरातील व शहरा बाहेरील रस्ते विस्तारीत केले, शहरात नवीन रस्त्यांची निर्मिती केली. शहरासाठी शुद्ध पाणीपुरवठा योजना राबविण्यात आली.

बार्शी नगरपालिका

सोलापूर जिल्ह्यातील बार्शी येथे मुख्याधिकारी (वर्ग-१) म्हणून कार्यरत असताना त्यांनी विकासकामांसोबतच प्रशासनातील पारदर्शकता वाढवली. अतिक्रमण हटविण्याच्या धाडसी कारवाईमुळे शहरातील नागरिकांना मोकळा श्वास घेण्यास मदत झाली.

संकटाच्या काळातील सक्षम नेतृत्व

प्रशासकीय अधिकारी म्हणून लांघी साहेब यांनी अनेक आपत्तीजनक परिस्थिती अत्यंत धैर्याने आणि संवेदनशीलतेने हाताळल्या.

मांढरदेवी दुर्घटना

सातारा जिल्हा प्रशासन अधिकारी म्हणून कार्यरत असताना प्रसिद्ध मांढरदेवी यात्रेदरम्यान झालेल्या भीषण दुर्घटनेत त्यांनी बचाव, मदत आणि पुनर्वसनाची कामे अत्यंत तत्परतेने हाताळली. त्यांच्या कार्यक्षम नेतृत्वामुळे प्रशासनाला परिस्थितीवर लवकर नियंत्रण मिळवता आले.

स्वच्छता अभियानातील यश

पुणे जिल्हाधिकारी कार्यालयात जिल्हा प्रशासन अधिकारी म्हणून कार्यरत असताना त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक नगरपालिकांनी 'माझी वसुंधरा' आणि 'संत गाडगेबाबा ग्रामस्वच्छता अभियान' अंतर्गत राज्यस्तरीय प्रथम क्रमांकाचे पुरस्कार मिळवले. 

सन २०१७-१८ मध्ये स्वच्छ सर्वेक्षण यासाठी पुणे विभागातील पाच नगरपालिका देशपातळीवर अव्वल स्थानी पोहोचविण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा होता.

अहिल्यानगर जिल्हा

अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नगरपालिका प्रशासन अधिक कार्यक्षम, पारदर्शक आणि गतिमान करण्यासाठी त्यांनी उल्लेखनीय योगदान दिले. अहिल्यानगर जिल्ह्यातील दोन नगरपालिकांना माझी वसुंधरा अंतर्गत देश पातळीवरील आदर्श पुरस्कार मिळवून देण्यासाठी प्रयत्न केला.

सांगली, मिरज आणि कुपवाड महानगरपालिका

अतिरिक्त आयुक्त म्हणून कार्यरत असताना सांगली परिसरात आलेल्या भीषण महापुराच्या काळात त्यांनी रात्रंदिवस प्रत्यक्ष घटनास्थळी राहून मदतकार्य केले. पूरग्रस्तांचे पुनर्वसन, आरोग्य सेवा, अन्नपुरवठा आणि प्रशासनातील समन्वय अत्यंत प्रभावीपणे सांभाळत त्यांनी नागरिकांचा विश्वास संपादन केला.

प्रशिक्षण, नवोन्मेष आणि प्रशासनातील सुधारणा

पुणे विभागीय आयुक्त कार्यालयात उपायुक्त (नगरपालिका प्रशासन) म्हणून कार्यरत असताना त्यांनी पुणे विभागातील सहा जिल्ह्यांतील मुख्याधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांसाठी विविध प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित केले.

प्रशासनातील नवोन्मेष, संवादकौशल्य, नेतृत्वगुण, ताणतणाव व्यवस्थापन, लोकाभिमुख सेवा आणि जबाबदारीची जाणीव निर्माण करण्यासाठी त्यांनी विशेष उपक्रम राबवले. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे अनेक अधिकारी व कर्मचारी अधिक सक्षम आणि कार्यक्षम बनले.

सह आयुक्त म्हणून वर्तमान कार्य

सध्या श्री दत्तात्रय गणपत लांघी हे सांगली जिल्हाधिकारी कार्यालयात सह आयुक्त या महत्त्वपूर्ण पदावर कार्यरत आहेत. आपल्या प्रदीर्घ अनुभवाच्या आधारे ते विविध प्रशासकीय जबाबदाऱ्या अत्यंत कार्यक्षमतेने पार पाडत असून शासनाच्या योजना प्रभावीपणे जनतेपर्यंत पोहोचविण्यासाठी सातत्याने प्रयत्नशील आहेत.

साधेपणा आणि मातृभूमीशी असलेली नाळ

उच्च पदांवर कार्यरत असूनही त्यांचे राहणीमान अत्यंत साधे, शिस्तबद्ध आणि विनम्र आहे. त्यांना आपल्या जन्मभूमीचा अभिमान आहे.

आजही ते आपल्या मूळ गाव डेहणे येथे नियमित येतात. गावातील लोकांच्या सुख-दुःखात सहभागी होतात. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनी शिक्षण, स्पर्धा परीक्षा आणि प्रशासन क्षेत्रात मोठे यश मिळवावे यासाठी ते सातत्याने मार्गदर्शन करतात. आपल्या गावाचा आणि परिसराचा सर्वांगीण विकास व्हावा, ही त्यांची मनापासूनची इच्छा आहे.

हेही वाचा:-👉🏻आदिवासींचा डॉक्टर,,समाजसेवेचा ध्यास: डॉ. राहुल जोशी 

सामाजिक, शैक्षणिक आणि जनहिताचे कार्य

प्रशासकीय जबाबदाऱ्या सांभाळताना श्री दत्तात्रय गणपत लांघी यांनी सामाजिक बांधिलकी जपत आपल्या मूळ गावाच्या विकासासाठीही सातत्याने योगदान दिले आहे. डेहणे (सोळसेवाडी) परिसराच्या सामाजिक, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक उन्नतीसाठी त्यांनी विविध उपक्रम राबविण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

डेहणे सोळसेवाडी येथे वेताळेश्वर तरुण मंडळ आणि प्रसादिक भजनी मंडळाच्या माध्यमातून सलग पाच वर्षे भजन स्पर्धांचे यशस्वी आयोजन करण्यासाठी त्यांनी मोलाचे प्रयत्न केले. या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या निमित्ताने समाजातील गरजू महिलांना साड्यांचे वाटप करण्यात आले. तसेच सोळसेवाडी येथील पाराचे बांधकाम करून गावाच्या सामाजिक जीवनाला बळकटी देणारा उपक्रमही साकारण्यात आला.

पर्यावरण संवर्धनाच्या दृष्टीने गावातील वृक्षारोपण मोहिमेत त्यांनी सक्रिय आणि महत्त्वपूर्ण सहभाग नोंदविला. भविष्यातील पिढ्यांसाठी हरित आणि पर्यावरणपूरक गाव घडविण्याच्या संकल्पनेतून त्यांनी या उपक्रमाला प्रोत्साहन दिले.

दरवर्षी वृक्षदिंडी व वृक्षारोपण लागवड करण्यात साठी प्रयत्न. डेहणे गावची एक नाविन्यपूर्ण स्मशानभूमी निर्मितीसाठी प्रयत्न व पाठपुरावा सुरू आहे. यश फाऊंडेशनचे माध्यमातून बंधारा बांधला व लोकार्पण झाले.

शैक्षणिक क्षेत्रातही त्यांनी उल्लेखनीय योगदान दिले. हुतात्मा राजगुरू कला, वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालयातील स्पर्धा परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त संदर्भग्रंथ आणि स्पर्धा परीक्षेची पुस्तके उपलब्ध करून दिली. यामुळे ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना दर्जेदार अभ्याससाहित्य सहज उपलब्ध झाले.

स्पर्धा परीक्षा क्षेत्रात विद्यार्थ्यांना योग्य दिशा मिळावी या उद्देशाने महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) टॉप टेनमध्ये यश संपादन केलेल्या अधिकाऱ्यांचे मार्गदर्शन विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध करून दिले. या मार्गदर्शनामुळे अनेक विद्यार्थ्यांना स्पर्धा परीक्षांची तयारी करण्यासाठी प्रेरणा आणि योग्य दिशा मिळाली.

आधुनिक तंत्रज्ञानाची गरज ओळखून त्यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) तंत्रज्ञानावर आधारित विशेष कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यालय, डेहणे येथे इयत्ता आठवी ते बारावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी केले. या कार्यशाळेत विद्यार्थ्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता, आधुनिक तंत्रज्ञान, भविष्यातील करिअरच्या संधी आणि डिजिटल कौशल्यांविषयी सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले.

याशिवाय, आपल्या प्रदीर्घ प्रशासकीय अनुभवातून त्यांनी महाराष्ट्रातील जवळपास सहा जिल्ह्यांतील लोकप्रतिनिधी, प्रशासकीय अधिकारी आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांशी सुसंवादी व सलोख्याचे संबंध प्रस्थापित केले आहेत. या सकारात्मक संबंधांचा उपयोग विकासकामे अधिक प्रभावीपणे राबविण्यासाठी आणि लोकहिताच्या उपक्रमांना गती देण्यासाठी झाला आहे.

प्रेरणादायी जीवनातून मिळणारा संदेश

श्री दत्तात्रय गणपत लांघी यांचा जीवनप्रवास हा संघर्ष, जिद्द, प्रामाणिकपणा आणि ध्येयनिष्ठेचा प्रेरणादायी आदर्श आहे. आर्थिक अडचणी, वडिलांचे अकाली निधन आणि अनेक संकटांचा सामना करत त्यांनी आपल्या कर्तृत्वाने प्रशासकीय सेवेतील सर्वोच्च स्थानांपैकी एक गाठले.

त्यांची यशोगाथा ग्रामीण भागातील लाखो तरुण-तरुणींना मोठी स्वप्ने पाहण्याचे धैर्य देते. कठोर परिश्रम, सातत्य, शिस्त आणि प्रामाणिकपणा यांच्या जोरावर कोणतेही ध्येय अशक्य नसते, हे त्यांनी आपल्या आयुष्यातून सिद्ध करून दाखवले आहे.

कर्तव्याला सर्वोच्च मानणारा अधिकारी, जनतेशी आत्मीयतेने वागणारा प्रशासक, संकटसमयी धैर्याने निर्णय घेणारा नेता आणि आपल्या मातृभूमीशी कायम जोडलेला संवेदनशील माणूस—हीच श्री दत्तात्रय गणपत लांघी यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची खरी ओळख आहे.

त्यांचा जीवनप्रवास हा केवळ एका अधिकाऱ्याचा प्रवास नसून, तो ग्रामीण महाराष्ट्रातील प्रत्येक स्वप्न पाहणाऱ्या युवकासाठी प्रेरणेचा अखंड झरा आणि यशाकडे वाटचाल करणारा दीपस्तंभ आहे.

रामदास तळपे (ग्रामीण संस्कृती)