जात्यावरच्या ओव्या : ग्रामीण स्त्रीच्या भावविश्वाचा जिवंत वारसा

जात्यावरच्या ओव्या : बहिण-भावाच्या नात्यातील माया, ओढ आणि ग्रामीण जीवनाचे प्रतिबिंब

महाराष्ट्रातील ग्रामीण संस्कृतीत जात्यावरच्या ओव्यांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. घरातील स्त्रिया दळण दळताना आपल्या मनातील भावना, सुख-दुःख, आठवणी, प्रेम, विरह आणि नात्यांची ओढ या ओव्यांमधून व्यक्त करीत असत. या ओव्या केवळ गाणी नसून ग्रामीण स्त्रीच्या जीवनाचा जिवंत इतिहास आहेत. प्रस्तुत ओव्यांमध्ये बहिण-भावाचे नाते, आई-वडिलांचे प्रेम, सासुरवासातील वेदना आणि कुटुंबातील बदलते संबंध यांचे अत्यंत हृदयस्पर्शी चित्रण आढळते.

जात्यावरच्या ओव्या हा महाराष्ट्राच्या लोकसाहित्याचा एक अमूल्य ठेवा आहे. या ओव्या कोणी रचल्या, त्या प्रथम केव्हा गायल्या गेल्या किंवा त्यांचा उगम नेमका कुठे झाला, याचा ठोस इतिहास उपलब्ध नाही. परंतु एक गोष्ट निश्चित आहे की, या ओव्या कोणत्याही एका कवीच्या लेखणीतून जन्मलेल्या नसून त्या ग्रामीण स्त्रियांच्या जीवनातून, त्यांच्या अनुभवांतून आणि भावविश्वातून निर्माण झालेल्या आहेत.

पहाटेच्या शांत वेळी घरातील स्त्रिया जात्यावर धान्य दळताना आपल्या मनातील सुख-दुःख, प्रेम, विरह, कष्ट, आशा, अपेक्षा आणि जीवनानुभव या ओव्यांतून व्यक्त करीत असत. त्यामुळे या ओव्या केवळ गीते नाहीत, तर ग्रामीण स्त्रीच्या अंतःकरणाचा आवाज आहेत. एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे, आईकडून मुलीकडे आणि आजीकडून नातीकडे त्या मौखिक परंपरेने पोहोचत राहिल्या. हेच त्यांचे खरे जतन होय.

काळ बदलला, गावोगावी गिरण्या आल्या, घराघरांत पिठाच्या चक्क्या पोहोचल्या आणि जात्याचा वापर हळूहळू कमी होत गेला. आज अनेक घरांत जाते केवळ आठवणींचा भाग बनले आहे. जात्याचा आवाज थांबला, दळणाची पद्धत बदलली; परंतु त्या जात्याभोवती विणलेले भावविश्व मात्र अजूनही जिवंत आहे. जाते काळाच्या उदरात गडप झाले, पण जात्यावरच्या ओव्या काळाच्या ओघातही टिकून राहिल्या.

आजही या ओव्या ऐकल्या की माहेराची ओढ, भावाबहिणीचे प्रेम, आईची माया, सासुरवासाचे दुःख आणि ग्रामीण जीवनातील साधेपणा डोळ्यांसमोर उभा राहतो. म्हणूनच जात्यावरच्या ओव्या या केवळ लोकगीते नसून आपल्या संस्कृतीच्या स्मृती, आपल्या मातीतल्या भावनांचा वारसा आणि ग्रामीण जीवनाचा जिवंत इतिहास आहेत. जोपर्यंत मराठी माणूस आपल्या संस्कृतीशी जोडलेला आहे, तोपर्यंत जात्यावरच्या ओव्या त्याच्या हृदयात चिरंतन जिवंत राहतील.

बहिण-भावाच्या प्रेमाची हळवी आठवण

"माळ्याच्या मळ्यामंदी उंच झाडाची दैनं, आण भावाची बहीण मागे वळून पाहीन" या ओवीत बहिणीच्या मनातील भावाविषयीची ओढ व्यक्त झाली आहे. माहेर सोडून सासरी निघालेली बहीण वारंवार मागे वळून पाहते, कारण तिथे तिचे बालपण, तिचा भाऊ आणि तिच्या आठवणी असतात.

"बहीण-भावंडं एका भाकरीचा काला, आण माझ्या भाऊराया एका कुशी जन्म झाला" या ओवीत बहिण सांगते की आम्ही एकाच आईच्या पोटी जन्मलो, एकाच भाकरीचे तुकडे खाऊन मोठे झालो. त्यामुळे आमचे नाते केवळ रक्ताचे नसून जिवाभावाचे आहे.

संसारामुळे बदलणारे नाते

"आनं आल्यात भावजया, नाही राहिली ओळख" या ओवीत विवाहित भावाच्या संसारानंतर बहिणीला जाणवणारा बदल व्यक्त झाला आहे. भावजई घरात आल्यावर भाऊ पूर्वीसारखा राहिला नाही, अशी खंत बहिणीच्या मनात आहे.

"बहीण भावाची जाळी कशानं तुटली, आणं बंधुला बाई माझ्या राणी अभंड भेटली" या ओवीत बहिणीला वाटते की भावाच्या आयुष्यात पत्नी आल्यामुळे त्यांच्या प्रेमाच्या नात्यात अंतर निर्माण झाले. ही भावना अनेक ग्रामीण कुटुंबांत दिसून येते.

माहेर आणि सासर यातील फरक

"आई बापाच्या राजी खाल्लं शिक्यावरचं लोणी, भावाच्या गं राजी ताकाला सत्ता नाही" या ओवीत माहेरी असताना मिळणारे प्रेम, लाड आणि स्वातंत्र्य यांची आठवण आहे. मात्र काळ बदलल्यावर त्याच घरात बहिणीचे स्थान बदलल्याची वेदना व्यक्त होते.

"आई बापाच्या राजी मोठं मोहळ मुलुख, आणं भावाच्या राजी बाई खोलीला कुलूप" या ओवीत आई-वडील जिवंत असताना घर आपले वाटत होते; पण त्यांच्या निधनानंतर किंवा काळ बदलल्यावर माहेर परके झाल्याची भावना व्यक्त झाली आहे.

सासुरवासातील दुःख

"बहिणीला सासुरवास भावाच्या कानी गेला, वाटभर घरी बंधू पाणी नाही प्याला" ही ओवी अत्यंत भावस्पर्शी आहे. बहिणीला सासरी होणारा त्रास कळताच भाऊ इतका व्याकूळ होतो की तो वाटेत पाणीही पीत नाही. यात भावाचे बहिणीवरील प्रेम आणि काळजी दिसून येते.

"बहिणीला सासुरवास जाऊन सांगतो आईला, लई जाच त्या बाईला" या ओवीत बहिणीच्या दुःखाची वेदना संपूर्ण कुटुंब अनुभवत असल्याचे चित्र दिसते.

आईचे महत्त्व

"माऊली गं माझी ती चौदा तोळ्याचं गं तानं, घडीभर करमेना माझ्या माऊली वाचूनं" या ओवीत आईचे महत्त्व सोन्यापेक्षाही मौल्यवान असल्याचे सांगितले आहे. आईशिवाय क्षणभरही करमत नाही, अशी मुलीची भावना आहे.

"दळण ग रांधनाचा कंटाळा नाही केला, माऊली माझी बया जन्म वाघिणीने दिला" या ओवीत आईने दिलेल्या कष्टाळूपणाची, धैर्याची आणि संघर्षशील वृत्तीची जाणीव व्यक्त होते.

भावाची माया

"भाऊ घेतो चोळी, भावजय आनमानी" या ओव्यांमध्ये बहिणीच्या छोट्या-छोट्या अपेक्षा दिसतात. भाऊ बहिणीसाठी चोळी आणतो, तिची काळजी घेतो, तिचे लाड करतो. ही ग्रामीण संस्कृतीतील भाऊ-बहीण नात्याची सुंदर परंपरा आहे.

अंतरीची माया कधी तुटत नाही

"बहिण भावाचा गं झगडा कोण गं सोडीन, अंतरीची माया चिखल पाण्याला सोडीना" या शेवटच्या ओवीत या सर्व ओव्यांचा सार दडलेला आहे. भाऊ-बहिणीत कितीही वाद झाले, रुसवे-फुगवे आले तरी त्यांच्या मनातील प्रेम कधी कमी होत नाही. जसा चिखल आणि पाणी एकमेकांपासून सहज वेगळे होत नाहीत, तशीच त्यांच्या अंतःकरणातील माया कधी तुटत नाही.

या जात्यावरच्या ओव्या ग्रामीण स्त्रीच्या भावविश्वाचे जिवंत दर्शन घडवतात. बहिण-भावाचे नाते, माहेराची ओढ, सासुरवासाचे दुःख, आईचे प्रेम आणि कुटुंबातील बदलते संबंध या सर्व भावना अतिशय साध्या पण प्रभावी शब्दांत व्यक्त झाल्या आहेत. त्यामुळे या ओव्या केवळ लोकसाहित्य नसून ग्रामीण समाजाच्या संस्कृतीचे, मूल्यांचे आणि नातेसंबंधांचे अमूल्य सांस्कृतिक दस्तऐवज आहेत. त्या आजही ऐकताना डोळ्यांत पाणी आणतात आणि मनाला आपल्या मातीतल्या संस्कृतीची ओळख करून देतात. खाली काही ओव्यांचे ग्रामीण संदर्भासह अर्थ दिले आहेत.

जात्यावरच्या ओव्या : अर्थ आणि भावार्थ

१. ओवी

माळ्याच्या मळ्यामंदी

उंच झाडाची दैनं !

अन,भावाची बहीण

मागे वळून पाहीन!!

अर्थ : माहेर सोडून सासरी जाताना बहीण वारंवार मागे वळून पाहते. जसे मळ्यातील उंच झाड दूरवरूनही दिसते, तसेच तिच्या मनात भाऊ आणि माहेराच्या आठवणी कायम उभ्या असतात.

२. ओवी

बहीण - भावंडं

एका भाकरीचा काला !

अन, माझ्या भाऊराया

एका कुशी जन्म झाला !!

अर्थ : भाऊ आणि बहीण एकाच आईच्या पोटी जन्मलेले, एकाच भाकरीचे तुकडे खाऊन वाढलेले आहेत. त्यांच्या नात्यातील जिव्हाळा आणि रक्ताचे नाते यांचे वर्णन येथे केले आहे.

३. ओवी

वाटं नी चालली

वाण्या बामनाची जाळी

अन, तेच्या गं मेळ्या मंदी

बंधू माझा वनमाळी

अर्थ : जगात अनेक लोक असले तरी बहिणीच्या दृष्टीने तिचा भाऊच सर्वांत श्रेष्ठ आहे. "वनमाळी" हा शब्द येथे गुणी, देखणा किंवा प्रिय व्यक्तीसाठी वापरला आहे.

४. ओवी

सूर्या रं नारायणा

तापू नको रं लई

अनं, बंधूराजनं रे माझ्या

छतरी नेली नाही

अर्थ : उन्हात चालताना बहिण सूर्याला विनवते की जास्त तापू नको. कारण तिचा भाऊ तिच्यासोबत नाही आणि तिला संरक्षण देणारी छत्रीही नाही. येथे भाऊ म्हणजे आधाराचे प्रतीक आहे.

५. ओवी

बहीण - भावंडं

एका येलाची वाळकं

अनं, आल्यात, भावजया

नाही राहिली ओळख

अर्थ : भाऊ-बहीण लहानपणापासून एकत्र वाढले. पण भावजय घरात आल्यावर भावाच्या वागण्यात बदल झाल्याची खंत बहिण व्यक्त करते.

६. ओवी

बहीण भावाची

जाळी कशानं तुटली

अनं, बंधुला बाई माझ्या

राणी अभंड भेटली

अर्थ : भाऊ आणि बहिणीतील प्रेमाचे बंधन कसे तुटले, असा प्रश्न बहिण विचारते. त्याचे कारण म्हणजे भावाला भांडखोर पत्नी मिळाली आणि संसारात तो रमला.

७. ओवी

आई बापाच्या राजी

गुळाच्या गुळवेल्या

अनं, भावाच्या गं राजी

बहिणी पेडं वरुनी गेल्या

अर्थ : आई-वडिलांच्या काळात बहिणींना खूप मान-सन्मान होता. पण आता परिस्थिती बदलली असून त्यांचे महत्त्व कमी झाल्याची भावना व्यक्त केली आहे

८. ओवी

आई बापाच्या राजी

मोठं मोहळ मुलुख

आनं भावाच्या राजी

बाई खोलीला कुलूप

अर्थ : आई-वडील असताना संपूर्ण घर आपले वाटत होते. पण आता भावाच्या घरात स्वतःची पत कमी झाल्याची वेदना येथे व्यक्त होते.

९. ओवी

आई बापाच्या राजी

खाल्लं शिक्यावरचं लोणी

अन भावाच्या गं राजी

ताकाला सत्ता नाही

अर्थ : माहेरी लाडाने राहणारी मुलगी लग्नानंतर त्याच घरात परकी झाल्याची भावना या ओवीत दिसते.

१०. ओवी

भाऊ घेतो चोळी

भावजय आनमानी

अन चंद्र माझा नितं

चांदणीला कोण मानी

अर्थ : भाऊ बहिणीवर प्रेम करतो, तिच्यासाठी भेटवस्तू आणतो. पण भावजयला ते आवडत नाही. बहिणीला वाटते की तिचा भाऊ चंद्रासारखा आहे.

११. ओवी

गावावरून गं गेला

बंधू घरी नाही आला

अन कोणत्या गं गोष्टीचा

बंधूला राग आला

अर्थ : भाऊ घरी न आल्याने बहिण चिंतित झाली आहे. तिच्या मनात भावाविषयीची काळजी आणि प्रेम दिसते.

१२. ओवी

जातं ईश्वर तुला

वढून पाहिलं

अन माझ्या माऊलीचं दूध

तुझ्या कारणी लावलं

अर्थ : बहिण भावजयला उद्देशून म्हणते की माझ्या आईच्या दुधावर वाढलेल्या भावाला तू माझ्यापासून दूर केले आहे.

१३. ओवी

दळान दळीते

जसं हराणं पळातं

अन माझ्या माऊलीचे दूध

माझ्या मनगटी खेळतं

अर्थ : आईने दिलेल्या संस्कारांमुळे आणि शक्तीमुळे मी कोणत्याही कष्टाला घाबरत नाही.

१४. ओवी

माऊली गं माझी ती

चौदा तोळ्याचं गं तानं

अन घडीभर करमेना

माझ्या माऊली वाचूनं

अर्थ : आई सोन्यापेक्षाही मौल्यवान आहे. तिच्याशिवाय क्षणभरही करमत नाही.

१५. ओवी

बहिणीला सासुरवास

भावाच्या कानी गेला

अन वाट भर घरी बंधू

पाणी नाही प्याला

अर्थ : बहिणीला सासरी त्रास होत असल्याचे कळताच भाऊ व्याकूळ होतो. तिच्या दुःखाने त्याला चैन पडत नाही..

१६. ओवी

बापाने दिली लेकं

विहिरी पाहिल्या पाण्याच्या

अन भावाने दिली बहीण

कनगी पाहिल्या धान्याच्या

अर्थ : मुलीचे लग्न करताना तिच्या सुखाचा विचार केला जातो. भाऊही बहिणीला चांगल्या, समृद्ध घरात देण्याचा प्रयत्न करतो.

१७. ओवी

बहिण भावाचा गं झगडा

कोण गं सोडीन

अन अंतरीची माया

चिखल पाण्याला सोडीना

अर्थ : भाऊ-बहिणीत भांडणे होतात, रुसवे-फुगवे होतात; पण अंतःकरणातील प्रेम कधीही संपत नाही. चिखल आणि पाणी जसे सहज वेगळे होत नाहीत, तसे हे नातेही अतूट असते. 

१८. बहिणीच्या गावा जाया सांगतो सतरा वढी...

ओवी :

बहिणीच्या गावा जाया

सांगतो सतरा वढी

अन सासरवाडीला ग जाया

नंदी पयोनीचा सोडी

अर्थ :

या ओवीत विवाहित भावाच्या बदललेल्या वागणुकीवर बहिणीने मार्मिक भाष्य केले आहे. बहिणीच्या गावी जाण्याचा विषय निघाला की भाऊ अनेक कारणे, सबबी आणि अडचणी सांगतो. तो जाणे टाळण्याचा प्रयत्न करतो. परंतु सासरवाडीला जाण्याची वेळ आली की तो कोणतीही सबब न सांगता तत्परतेने निघतो. संसारात रमलेल्या भावाच्या वागणुकीमुळे बहिणीच्या मनात निर्माण झालेली खंत आणि उपेक्षेची भावना या ओवीत व्यक्त झाली आहे.

१९. बहिणीच्या गावा जाया याची सकण तुटली...

ओवी :

बहिणीच्या गावा जाया

याची सकण तुटली

अन सासरवाडीला ग जाया

गाडी यानी गं जुपली

अर्थ :

बहिणीच्या गावी जाण्याची वेळ आली की भावाला अनेक अडचणी दिसू लागतात. कधी गाडी बिघडली, कधी जू तुटले, कधी दुसरे काही कारण पुढे केले जाते. मात्र सासरवाडीला जाण्याचे ठरले की त्याच गाडीला जूंपून प्रवासाची तयारी लगेच होते. बहिणीच्या नात्यापेक्षा पत्नीच्या नात्याला अधिक महत्त्व दिले जात असल्याची बहिणीच्या मनातील वेदना या ओवीत अत्यंत उपरोधिक पद्धतीने व्यक्त झाली आहे.

२०. भाऊ घेतो चोळी भावजय डोळं मोडी...

ओवी :

भाऊ घेतो चोळी

भावजय डोळं मोडी

अन सांगते शिंप्या दादा

खणाची घाल घडी

अर्थ :

भाऊ बहिणीवर प्रेमाने चोळी घेऊन देतो; पण भावजयला ते आवडत नाही. बहिण मात्र शिंप्याला चोळी सुंदर शिवण्यास सांगते. या ओवीत भावाच्या प्रेमाविषयीचा आनंद आणि भावजयबद्दलची खंत व्यक्त झाली आहे.

२१. भाऊ घेतो चोळी भावजय तिथं आली...

ओवी :

भाऊ घेतो चोळी

भावजय तिथं आली

अन रुपयाची चोळी

पाव नं कमी केली

अर्थ :

बहिणीसाठी घेतलेल्या वस्तूमध्ये भावजय हस्तक्षेप करते किंवा तिच्या खर्चावर मर्यादा आणते, अशी भावना या ओवीत व्यक्त झाली आहे. बहिणीच्या मनातील भावजयविषयीची सल येथे दिसून येते.

२२. मापायला गेली मी तं हजाराला भारी...

ओवी :

मापायला गेली मी

तं हजाराला भारी

अन हलकी वाटते तुला

भावजय नारी

अर्थ :

बहिण स्वतःच्या मूल्याची जाणीव करून देते. ती म्हणते की माझी किंमत मोठी आहे, परंतु भावजय मला कमी लेखते. ही ओवी स्त्रीच्या आत्मसन्मानाची जाणीव करून देते.

२३. दळण ग रांधनाचा कंटाळा नाही केला.

ओवी :

दळण ग रांधनाचा

कंटाळा नाही केला

अन माऊली माझी बया

जन्म वाघिणीने दिला

अर्थ :

ग्रामीण स्त्री कष्टांना घाबरत नाही. आईने दिलेल्या संस्कारांमुळे आणि धैर्यामुळे ती संसारातील सर्व कामे आनंदाने करते. "वाघिणीने दिला जन्म" ही प्रतिमा तिच्या आईच्या जिद्दीचे प्रतीक आहे.

२४. सासुरवासिनी गं साऱ्या या, का निघाल्या उन्हाच्या...

ओवी :

सासुरवासिनी गं साऱ्या या,

का गं निघाल्या उन्हाच्या?

अन आई बापा विना

भाऊ भावजाया कोणाच्च्या 

अर्थ :

 माहेरी जात असलेल्या वाटसरू सासुरवाशींनी ना ती म्हणते एवढ्या उन्हातान्हातून तुम्ही कुठे चालला आहात? त्या माहेरी चालले आहेत हे कळल्यावर आई वडील आहेत तोपर्यंतच माहेर. त्याच्यानंतर माहेराला काही अर्थ नाही.

आई-वडिलांच्या निधनानंतर माहेरचा आधार कमी होतो. अशा वेळी भाऊ आणि भावजय यांच्याशी असलेले नातेही बदलू शकते. या ओवीत स्त्रीच्या असुरक्षिततेची भावना व्यक्त झाली आहे.

२५. सासुरवाशीनीची मला येते गं बाई किंवं...

ओवी :

सासुरवाशीनीची मला

येते गं बाई, किंवं

अन सासरी माझी मैना

तिच्यापाशी माझा जीव

अर्थ :

सासरी गेलेल्या व तिथे खूप सासुरवास असलेल्या  मुलीची आठवण सतत मनात येते. तिच्याशी असलेले भावनिक नाते आणि जिव्हाळा या ओवीत व्यक्त झाला आहे.

२६. सासुरवाशींनी गं बस माझ्या बाई वसरीला...

ओवी :

सासुरवाशींनी गं बस

माझ्या बाई वसरीला

अन तुझ्या गं शीनयाची

मैना माझी सासरला

अर्थ :

सासरी चाललेल्या वाटसरू मुलीला ती म्हणते घडीभर माझ्या घराच्या ओसरीवर बस, पाणी पी, भाकर तुकडा खा. तुझ्याच वयाची माझी मुलगी सासुरवाशीन आहे. त्यामुळे तू सुद्धा माझी मुलगीच समाज. 

सासुरवाशिणी स्त्रियांमध्ये एक वेगळे भावनिक बंध असतात. एकमेकींचे दुःख समजून घेणे, आधार देणे आणि आपुलकी जपणे हा या ओवीचा मुख्य आशय आहे.

२७. सासुरवास काही असू माझा गं मला...

ओवी :

सासुरवास काही असू

माझा गं मला

अन सांगते, बंधू राया

सोयऱ्याशी हसून बोला

अर्थ :

सासरी कितीही अडचणी आल्या तरी नातेसंबंध जपणे महत्त्वाचे आहे. बहिण भावाला समजावते की नातेवाईकांशी प्रेमाने आणि आदराने बोल.

२८. .आई बापाच्या राजी गुळाच्या गुळवेल्या...

ओवी :

आई बापाच्या राजी

गुळाच्या गुळवेल्या

अनं भावाच्या गं राजी

बहिणी पेडं वरुनी गेल्या

अर्थ : आई-वडिलांच्या काळात बहिणींना घरात प्रेम, मान आणि गोडवा मिळत असे. गुळवेलीसारखा तो स्नेह सर्वत्र पसरलेला होता. पण काळ बदलला, भावाचा संसार सुरू झाला आणि बहिणींचे माहेरातील स्थान पूर्वीसारखे राहिले नाही, अशी खंत या ओवीत व्यक्त होते.

२९. भाऊ घेतो चोळी भावजय आनमानी...

ओवी :

भाऊ घेतो चोळी

भावजय आनमानी

अन चंद्र माझा नितं

चांदणीला कोण मानी

अर्थ : बहिणीच्या दृष्टीने तिचा भाऊ चंद्रासारखा सुंदर आणि प्रिय आहे. त्यामुळे भावजयच्या नाराजीची तिला पर्वा वाटत नाही. भावाविषयीचे अपार प्रेम या ओवीत दिसून येते.

३०. गावावरून गं गेला बंधू घरी नाही आला...

ओवी :

गावावरून गं गेला

बंधू घरी नाही आला

अन कोणत्या गं गोष्टीचा

बंधूला राग आला

अर्थ : भाऊ घरात न आल्याने बहिण चिंतेत पडते. त्याला कोणाचा राग आला असेल का, काही दुःख झाले असेल का, अशी काळजी तिच्या मनात निर्माण होते. भावावरील प्रेमाचे हे सूक्ष्म चित्रण आहे.

३१. जातं ईश्वर तुला वढून पाहिलं...

ओवी :

जातं ईश्वर तुला

वढून पाहिलं

अन माझ्या माऊलीचं दूध

तुझ्या कारणी लावलं

अर्थ : ही ओवी भावजयला उद्देशून म्हटलेली आहे. बहिणीला वाटते की आईच्या दुधावर वाढलेला भाऊ आता तिच्यापासून दूर गेला आहे. त्यामुळे ती भावजयबद्दल नाराजी व्यक्त करते.

३२. दळान दळीते जसं हराणं पळातं...

ओवी :

दळान दळीते

जसं हरानं पळातं

अन माझ्या माऊलीचे दूध

माझ्या मनगटी खेळतं.

अर्थ : आईच्या दुधातून मिळालेली ताकद आणि संस्कार माझ्या अंगात आहेत. त्यामुळे मी कोणत्याही संकटाला किंवा कष्टाला घाबरत नाही, असे या ओवीत स्त्री अभिमानाने सांगते.

३३. सासुरवासिनी गं साऱ्या या, का निघाल्या उन्हाच्या...

ओवी :

सासुरवासिनी गं साऱ्या

या, का निघाल्या उन्हाच्या?

अन आई बापा विना

भाऊ भावजाया कोणाच्या

अर्थ : बहिणीला सासरी खूप त्रास होत असल्याचे समजल्यावर तिच्या दुःखाची बातमी आईपर्यंत पोहोचवली जाते. मुलीच्या वेदनेत संपूर्ण माहेर सहभागी होते, ही भावना येथे व्यक्त होते.

या ओव्या केवळ लोकगीत नसून ग्रामीण स्त्रीच्या भावविश्वाचे, कुटुंबव्यवस्थेचे आणि सामाजिक वास्तवाचे जिवंत दस्तऐवज आहेत. त्यामध्ये बहिण-भावाचे प्रेम, आईची माया, सासुरवासाचे दुःख, भावजयशी असलेले संबंध आणि माहेराविषयीची ओढ यांचे अत्यंत प्रभावी चित्रण आढळते. त्यामुळे या ओव्या महाराष्ट्राच्या लोकसाहित्याचा अमूल्य सांस्कृतिक वारसा मानल्या जातात.

रामदास तळपे ( ग्रामीण संस्कृती)