भेसळयुक्त कलिंगड कसे ओळखाल? जाणून घ्या

उन्हाळा आणि कलिंगड अतूट नाते 

आता उन्हाळा सुरू झाला आह. पाणी उन्हाची तीव्रता सुद्धा चांगल्या प्रकारे जाणवू लागत आहे. उन्हाच्या झळा लागत आहेत. त्यामुळे सहाजिकच काहीतरी थंडगार खाण्यासाठी किंवा पिण्यासाठी आपण आसुसलेले असतो. 

हे पाहून व्यापारी लोक स्थानिक दुकानदारांच्या मार्फत मोठ्या प्रमाणात कलिंगड विकताना दिसतात. त्यामुळे बाजारपेठा मध्ये जिकडे तिकडे कलिंगडाचे ढिगच ढिग पाहायला मिळत आहेत. 

बाजारात सर्वाधिक मागणी असणारे फळ म्हणजे कलिंगड (टरबूज). शरीराला थंडावा देणारे, पाण्याने भरलेले आणि पोषक घटकांनी युक्त असे हे फळ लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांनाच आवडते. 

पण अलीकडच्या काळात भेसळीचा प्रश्न इतका वाढला आहे की, आपण खात असलेले फळ खरोखर नैसर्गिक आहे की रसायनांनी तयार केलेले याबाबत शंका निर्माण होते.

काही व्यापारी कलिंगड लवकर पिकवण्यासाठी आणि आतून अधिक लाल दिसण्यासाठी रसायनांचे इंजेक्शन वापरत असल्याच्या घटना समोर आलेल्या आहेत. 

अशा भेसळयुक्त कलिंगडाचे सेवन केल्यास आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात. त्यामुळे ग्राहक म्हणून आपण सतर्क राहणे अत्यंत गरजेचे आहे.

या लेखामध्ये आपण भेसळयुक्त कलिंगड ओळखण्याच्या सोप्या टिप्स, त्याचे दुष्परिणाम आणि सुरक्षित खरेदीचे उपाय सविस्तर जाणून घेणार आहोत.

कलिंगडाचे खाण्याचे फायदे

कलिंगड हे फक्त चवीला गोडच नाही तर अत्यंत आरोग्यदायी फळ आहे. त्यामध्ये खालील पोषक घटक मुबलक प्रमाणात असतात:

पाण्याचे प्रमाण (९०% पेक्षा जास्त)

व्हिटॅमिन A आणि C

पोटॅशियम

मॅग्नेशियम

फायबर

फायदे

शरीराला थंडावा देतो

डिहायड्रेशनपासून बचाव

त्वचा आणि डोळ्यांसाठी फायदेशीर

पचन सुधारते

पण जर हेच फळ भेसळयुक्त असेल तर फायदे उलट नुकसानात बदलू शकतात.

कलिंगडाच्या आकारावरून लोक अनेकदा नर आणि मादी कलिंगड असेही वर्गीकरण करतात.

​नर कलिंगड  हे आकाराने थोडे लांबट असतात. यात पाण्याचे प्रमाण जास्त असते पण ते गोडीला थोडे कमी असू शकतात.

​मादी कलिंगड हे आकाराने पूर्ण गोलाकार असतात. ही कलिंगडं तुलनेने जास्त गोड असतात.

नेहमी आकाराने मध्यम आणि गोलाकार किंवा लंबवर्तुळाकार कलिंगड निवडावे.

भेसळयुक्त कलिंगड का धोकादायक?

काही विक्रेते कलिंगड आकर्षक दिसण्यासाठी आणि लवकर विक्री होण्यासाठी खालील रसायनांचा वापर करतात.

1. एरिथ्रोसिन (Erythrosine)

हा एक कृत्रिम रंग आहे. कलिंगड आतून अधिक लाल दिसावे म्हणून वापरले जाते.

2. कॅल्शियम कार्बाइड (Calcium Carbide)

हे रसायन फळे लवकर पिकवण्यासाठी वापरले जाते. हे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक आहे.

संभाव्य दुष्परिणाम

पोटदुखी

उलट्या, मळमळ

त्वचेच्या समस्या

दीर्घकालीन आजारांचा धोका

भेसळयुक्त कलिंगड ओळखण्याच्या सोप्या टिप्स

1. टिश्यू पेपर किंवा कापूस चाचणी

कलिंगडाचा एक छोटा तुकडा घ्या आणि त्यावर टिश्यू पेपर किंवा कापूस हलकेच घासा.

जर टिश्यू लाल झाला तर फळात कृत्रिम रंग असण्याची शक्यता आहे

रंग बदलला नाही तर फळ नैसर्गिक असण्याची शक्यता जास्त

2. बाहेरील पिवळे डाग तपासा

कलिंगडाच्या सालीवर पिवळे डाग दिसले तर ते दोन प्रकारचे असू शकतात:

नैसर्गिक (जमिनीवर पडून राहिल्याने)

कृत्रिम (कार्बाइडमुळे)

खूप गडद आणि जास्तच पिवळे डाग असल्यास सावध राहा

3. इंजेक्शनच्या खुणा शोधा

कलिंगडाच्या बाहेरील भागावर लहान छिद्रे दिसली तर हे इंजेक्शन दिल्याचे संकेत असू शकतात.असे फळ खरेदी टाळा

4. आवाजावरून ओळखा

कलिंगडावर हलकेच टिचकी मारा

खणखणीत आवाज आला तर ते पिकलेले आणि चांगले आहे.

बोथट आवाज आला तर ते कच्चे किंवा खराब आहे असे समजावे.

5. वजन आणि आकार तपासा

जड कलिंगड म्हणजे त्यात पाणी जास्त आहे

खूप हलके वाटत असेल तर ते आतून खराब असू शकते

6. आतल्या भागाचा रंग 

नैसर्गिक कलिंगड जर कापले तर आत थोडे असमान पांढरा आणि लाल रंग आणि धाग्यासारखी रचना

जर कलिंगड भेसळयुक्त असेल तर कापल्यावर आत खूप गडद लाल, एकसारखा रंग

7. इंजेक्शनद्वारे रंग भरला आहे की नाही हे तपासण्याची ही सर्वात सोपी पद्धत आहे:

​कृती: कलिंगडाचा एक छोटा तुकडा कापून पाण्याच्या पेल्यात टाका.

​जर पाण्याला लगेच लाल रंग सुटला, तर समजावे की त्यात कृत्रिम रंग (Erythrosine) मिसळला आहे. नैसर्गिक कलिंगड पाणी लगेच रंगीत करत नाही.

​शुगर सिरपची भेसळ

​आजकाल फक्त रंगाचेच नाही, तर गोडव्यासाठी 'सॅकरिन' किंवा शुगर सिरप चे इंजेक्शन दिले जाते.

​जर कलिंगड कापल्यानंतर मधल्या भागातून जास्तच पाणी गळत असेल किंवा तो भाग गरजेपेक्षा जास्त चिकट लागत असेल, तर त्यात साखरेच्या पाण्याची भेसळ असण्याची शक्यता असते.

कलिंगड खरेदी करताना घ्यायची काळजी

शक्यतो विश्वासार्ह विक्रेत्याकडूनच खरेदी करा

कापलेले कलिंगड विकत घेऊ नका.

खरेदीपूर्वी तपासणी करा

घरी आणल्यानंतर मीठाच्या पाण्याने धुवा

भेसळ टाळण्यासाठी काय करावे?

आजच्या काळात ग्राहक जागरूक असणे अत्यंत गरजेचे आहे. आपण खालील गोष्टी करू शकतो:

भेसळ दिसल्यास संबंधित अधिकाऱ्यांना कळवा

स्थानिक बाजारात जनजागृती करा

कुटुंबीयांना योग्य माहिती द्या.

कलिंगड हे उन्हाळ्यातील अत्यंत उपयुक्त आणि आरोग्यदायी फळ आहे. पण भेसळीमुळे त्याचे नुकसान होण्याची शक्यता वाढली आहे. 

त्यामुळे फळ खरेदी करताना थोडी काळजी घेतली तर आपण स्वतःचे आणि आपल्या कुटुंबाचे आरोग्य सुरक्षित ठेवू शकतो.

लक्षात ठेवा

थोडी जागरूकता, मोठा आरोग्य फायदा.

रामदास तळपे (ग्रामीण संस्कृती आणि आधुनिक तंत्रज्ञान)